M HKA presenteert: ​
​Nicola L. — When the Earth Turned the Other Way

Het M HKA brengt de geëngageerde en vrijgevochten Franse kunstenaar Nicola L. (1932-2018) een postuum eerbetoon met haar eerste grote overzichtstentoonstelling in België. Zo’n negentig werken, aangevuld met stukken uit het museumarchief, illustreren haar veelzijdige multidisciplinaire kunstpraktijk, van performance en design tot beeldende kunst en film.

Hoewel ze een sterke band heeft met België en kunstenaars als Marcel Broodthaers, glipt Nicola L. als vrouwelijke kunstenaar vanaf de jaren 1980 tussen de mazen van de kunstgeschiedenis. Het M HKA brengt haar werk nu opnieuw naar het grote publiek, met een focus op haar periode in België in de jaren 1960 en 1970.

Voor de bezoeker opent een bonte, toegankelijke wereld vol humor en met een surrealistisch kantje. Naast de tentoonstelling ontwikkelt het M HKA ook een digitaal platform met verdiepende films en ander archiefmateriaal. Nicola L. – When the Earth Turned the Other Way opent vanaf 26 juni voor het grote publiek.

Een nomadisch parcours

Nicola L., geboren in 1932 in Marokko, werkte in de jaren 1960 en 1970 in Parijs, Antwerpen, Brussel en Ibiza waar ze deel uitmaakte van een intellectuele en artistieke cohort binnen de naoorlogse Europese avant-garde. In de jaren 1980 streek ze neer in het legendarische New Yorkse Chelsea Hotel. Ze overleed in 2018 in Los Angeles, waar haar estate ook gevestigd is.

Haar multidisciplinaire praktijk — onder andere film, textiel, sculpturen en tekeningen — situeert zich in een context van conceptuele kunst, pop art en nouveau réalisme.

“We zijn bijzonder blij om Nicola L. te eren met een uitgebreid overzicht van haar werk. Nicola L. heeft een eclectisch en uitgebreid oeuvre, waar humor en vernuft steeds de hoofdrol spelen. Deze tentoonstelling focust op haar formatieve periode in België, Frankrijk en Ibiza.” ​
​— M HKA-curatrice Joanna Zielińska

Naast hechte vriendschappen met Frans kunstcriticus Pierre Restany en de Argentijnse conceptueel kunstenaar Alberto Greco werkte ze regelmatig samen met Belgisch beeldend kunstenaar Marcel Broodthaers. Hij ondersteunde haar in het ontwikkelen van haar meest iconische stukken, waaronder de lippen- en ogenlampen. "Wanneer ik [Marcel] de tekeningen van de [lampen] laat zien, op zoek naar een fabriek om ze te produceren, neemt hij me mee naar zijn kunststoffabriek in Antwerpen,” schrijft Nicola L. in haar onuitgegeven mémoire DIVE. “Deze twee objecten, in verschillende edities, hebben me sinds mijn aankomst in New York in 1979 geholpen te overleven." Haar dromerige, surreële en scherpzinnige beeldtaal is dan weer een knipoog naar Magritte.

In haar Parijse jaren leerde ze de Brusselse galerist Fred Lanzenberg kennen, met wie ze trouwde en twee zonen kreeg. In 1976 presenteerde ze een uitgebreide tentoonstelling in Antwerpen. Soelaas zocht ze in haar huis in Ibiza, waar ze nauw in contact stond met Latijns-Amerikaanse kunstenaars. Daar creëerde ze enkele van haar beroemde ‘Pénétrables’, kunstwerken die je ook als kledij kan dragen. In 1979 verhuisde ze naar New York, waar ze haar praktijk richtte op film.

De titel van deze tentoonstelling ontleent zich aan een belangrijke gebeurtenis in haar leven. Reizend naar Libanon werd ze voor enkele maanden gevangengenomen. Die ervaring tekende ze op in When the Earth Turned the Other Way, een graphic novel waarin handen, voeten en een groep mensen de hoofdrol spelen in een desolaat landschap. In dit alternatief sci-fi verhaal keert ze de rug naar de dominante systemen die lichamen, het milieu en sociale relaties instrumentaliseren. Tegelijkertijd refereert de titel aan de jaren 1960 en 1970, waarin alternatieve sociale verbeeldingen vaak naar de marges werden geduwd.

Welkom in de wereld van Nicola L.: ​
​van ‘Pénétrables’ tot iconisch design

Nicola L.’s werk is doordrongen door politiek engagement en feminisme. Ze focust op de representatie van (vrouwelijke) lichamen an sich en in de maatschappij, steeds met een vrijgevochten en onbevangen blik. De tentoonstelling belicht haar iconische functionele objecten en haar ‘Pénétrables’ in hun oorspronkelijke context.

Nicola L. maakt niet alleen huishoudelijke designobjecten in de vorm van lichaamsdelen, ze onderzoekt ook hoe bezoekers kunst kunnen belichamen. Dat laatste neemt ze vrij letterlijk met haar ‘Pénétrables’: grote canvassen waar je kan inkruipen als in een kledingstuk om zo deel te worden van het kunstwerk. De werken zijn zo niet langer statisch, maar worden geactiveerd door menselijke lichamen. Haar universum en artistiek parcours worden in de expo aangevuld met tal van tekeningen, archieffoto’s en videomateriaal.

De tentoonstelling opent met Red Coat, misschien wel haar meest iconische werk. Deze gigantische jas uit vinyl voor elf mensen ontwierp ze in Ibiza voor een concert met Gilberto Gil en Caetano Veloso. Het kledingstuk ontdoet de dragers van hun persoonlijke kenmerken en dompelt hen — als een tweede huid — onder in een gemeenschappelijke performance. Met een humoristische knipoog ondervraagt ze hoe onze gelijkenissen opwegen tegen onze verschillen. De performance werd later meermaals herhaald, bijvoorbeeld in Londen, Barcelona (waar ze bijna werd aangehouden tijdens het Franco-regime) en Antwerpen.

Verschillende draagbare kunstwerken komen uit de collectie van het M HKA. Heel wat foto’s en videomateriaal uit het museumarchief tonen hoe de kunstwerken werden geactiveerd. De ‘Pénétrables’ werden bijvoorbeeld ook thuis gedragen door haar kleinzoon, en in haar humoristische sci-fi kortfilm Sand, Sea, Sky zie je hoe de wereld ontstond met ‘Pénétrables’. Ook een kopie van haar grootste exemplaar, La Chambre en Fourrure (uit de collectie van het M HKA), kan je letterlijk binnenstappen. Deze immense kubus met violet-gekleurde valse bont nodigt de bezoeker uit tot voelen en ontdekken via ritsen en grote openingen. Zelf omschreef ze het ooit als “een huis gemaakt van lege figuren die je kan binnentreden, enveloppes van lege lichamen die je kan penetreren.”

Het tweede deel van de tentoonstelling focust op haar ‘Functional Objects’, waar ze slim de objectivering van het vrouwelijke lichaam vertaalt naar meubelstukken op het kruispunt van kunst en design. Ze omringde zich in haar dagelijkse leven met die meubelen, en richtte er haar loft en haar appartement in het Chelsea Hotel mee in. Te zien in de tentoonstelling: haar Yellow Snail Lamp, Library Head, Canapé Homme Géant, Orange Femme Commode, Woman Pregnant From TV Cabinet, … Een tafel met eierschalen verwijst expliciet naar Marcel Broodthaers en zijn poëtische beeldtaal. Ook Femme, een zetel in de vorm van een vrouw uit de M HKA-collectie, de lippen- en ogenlampen, geproduceerd in Antwerpen, en de voetensculpturen, al deel van de expo in Galerie Kontact in Antwerpen in 1969, zullen te bezichtigen zijn.

Tot slot komt ook de 'Femmes Fatales'-serie aan bod. Nicola L. maakte deze reeks collages geïnspireerd door de popartstijl over vrouwelijke historische figuren, zoals Frida Kahlo, Eva Hesse en Marilyn Monroe.

"Toen ik begon aan de eerste reeks 'Femmes fatales' werd het al snel een obsessie. Ik kon niets anders lezen dan over die vrouwen; Cleopatra, Billie Holiday, Jeanne d'Arc, Marilyn Monroe, Frida Kahlo en Madame Bovary. Ze vormden een groep, een clan. Ik zag ze overal, vooral in de krantenkoppen: 'Dame met een attitude — heks. Kreng. Slachtoffer. Kind. Vermoord. Hoer. Schoonheid. [...]' Ik knipte al die woorden uit de krant en legde ze samen, ze werden net gedichten. Elke femme fatale kon worden voorgesteld door dezelfde woorden, anders gerangschikt."
​— Nicola L., in haar onuitgegeven mémoire

Randprogramma

Een uitgebreid randprogramma zorgt voor beleving en verdieping rond de tentoonstelling:

Dank aan de spelers van de Nationale Loterij; dankzij hen steunt de Nationale Loterij de tentoonstelling Nicola L. – When the Earth Turned the Other Way.

Downloads