M HKA wijst op juridische tekortkomingen in projectplan hertekening Vlaams museaal landschap

Volgens het advies wordt de rechtspositie, de autonomie en de museale opdracht van het M HKA, als eerste museum voor hedendaagse kunst in Vlaanderen, en bovendien als eigen instelling van de Vlaamse Gemeenschap, op een ondoordachte en fundamentele manier ondergraven. De conceptnota zou normaal moeten dienen als startpunt voor serieus overleg met de sector en heeft dus geen juridisch bindend karakter, maar wordt in de praktijk behandeld alsof ze reeds beslist beleid is. Daardoor worden bestaande decreten, beheersovereenkomsten en eerdere beslissingen van de Vlaamse Regering genegeerd of eenzijdig herzien, zonder correcte procedure of decretale basis.

“Een conceptnota kan geen voldongen feiten creëren,” zegt Dieter Vankeirsbilck, waarnemend directeur van het M HKA. “Wanneer niet-bindende documenten worden behandeld alsof ze vaststaand beleid zijn, komt de rechtszekerheid van een publieke instelling in het gedrang. Dat is precies wat dit juridisch advies vandaag blootlegt.”

Nadat een voor de toekomstige museale werking en ontwikkeling noodzakelijk nieuwbouwproject eenzijdig werd afgeblazen vertrekt de conceptnota volgens de juridische analyse van ongefundeerde uitgangspunten die leiden tot een afbouw van de museale en collectiebeherende kernopdracht van het M HKA. Een cruciaal punt is dat hierbij het ‘bestemmingsrecht’ geschonden wordt. Collectiestukken die via de artistieke hub Antwerpen en de catalysator M HKA verzameld zijn in het museum kunnen niet tot transfer gedwongen worden daar ze vaak voor die specifieke context bestemd zijn door kunstenaars, donateurs, of aangekocht op initiatief van de kunstwetenschappelijke staf. Een transfer tast dus ook inhoudelijk geest en intentie van de werken aan. Zelfs al zouden de beleidsvoornemens ‘slechts’ de delen van de Collectie van de Vlaamse Gemeenschap (30% van de collectie die het M HKA beheert) betreffen, blijft het een inbreuk op de bewaargevingsovereenkomst.

De afbouw van de museale, archiverende en bewarende functie in de conceptnota gebeurt zonder respect voor het wettelijke en bestuurlijke kader waarbinnen het museum opereert en zonder rekening te houden met contractuele afspraken en eerdere regeringsbeslissingen waarop het museum zijn werking en toekomstplanning heeft gebaseerd. Het advies waarschuwt bovendien voor het risico op onomkeerbare beslissingen die worden genomen zonder transparantie, zonder reële inspraak en zonder de vereiste procedurele waarborgen.

Hoewel de conceptnota formeel als consultatie-instrument wordt gepresenteerd, stelt het M HKA vast dat er vandaag al concrete beleidsmatige en operationele gevolgen aan worden verbonden. Dat hypothekeert nu al de toekomstige werking van het museum en tast het vertrouwen aan in behoorlijk bestuur: zorgvuldig, consistent, rechtsgeldig en rechtszeker bestuur.

Dit heeft ook internationale koepelorganisaties ernstig verontrust. De terechte verontwaardiging van collega’s uit de internationale museumwereld voor een lichtzinnige beslissing zonder precedent heeft ook het Ethics Committee van de International Council of Museums (ICOM) gealarmeerd en die organisatie heeft intussen een onderzoek opgestart naar de beleids- en bestuurscontext van de conceptnota, in het licht van de internationale museumdefinitie en de geldende ethische principes.

Het M HKA benadrukt dat het zich steeds constructief en loyaal heeft opgesteld tegenover zijn voogdijoverheid en bereid blijft om mee te werken aan overleg over de toekomst van het Vlaamse museale landschap. Dat overleg kan echter enkel zinvol, volwaardig en wettelijk zijn wanneer het vertrekt van rechtszekerheid, correcte procedures en respect voor de autonome museale opdracht en het statuut van het M HKA als instelling van de Vlaamse Gemeenschap.

Het bestuursorgaan vraagt de Vlaamse Regering om geen onomkeerbare beslissingen te nemen op 9 januari en eerst voldoende ruimte en tijd te creëren voor ernstig overleg, in overeenstemming met de geldende decretale en reglementaire kaders.

Het museum blijft beschikbaar voor overleg dat uitgaat van zijn wettelijke rol en publieke opdracht, zoals verankerd in regelgeving, bestuurlijke afspraken en eerdere beleidsbeslissingen.

Bijlagen

Videoboodschap Otobong Nkanga

Beeldmateriaal

Mediagalerij: M HKA

Lees ook