Vijftien internationale kunstenaars leggen in de groepstentoonstelling we refuse_d censuur het zwijgen op

De expo werd gerealiseerd door Mathaf: Arab Museum of Modern Art in Doha naar aanleiding van zijn vijftienjarig jubileum, en reist naar Antwerpen als eerste en enige stop in Europa.

Parallel loopt in M HKA tot 17 mei de tentoonstelling COSMIC BODY — First Incision van Stef Van Looveren, waarin de kunstenaar met in-situ sculpturaal werk inspeelt op de architectuur en geschiedenis van het museum. Verder presenteert M HKA ook nog tot 24 mei de collectiepresentatie Carla Arocha & Stéphane Schraenen — 20 jaar en meer: werken uit de collectie en archiefpresentatie Nueva Visión. Drukwerk als artistieke praktijk, 1940–1976.

we refuse_d

Salon des Refusés 2.0

we refuse_d is ontstaan binnen het huidige maatschappelijk klimaat waarin kunstenaars en academici steeds vaker onder druk komen te staan door censuur, publieke aanvallen en institutionele uitsluiting. Sinds de start van de genocide in Palestina is deze druk sterk toegenomen. Stemmen worden gesmoord, tentoonstellingen gecanceld en werken belanden ongezien in archieven. Tot nu.

De tentoonstelling brengt werken samen die elders werden geweigerd en nu alsnog publiekelijk te zien zijn. Daarnaast zijn er ook nieuwe creaties te zien. Maar meer dan een ‘aanklacht tegen’, is deze tentoonstelling een ‘pleidooi voor’. In nauwe samenwerking met de kunstenaars kiezen de curatoren voor een toegankelijke benadering, waarin persoonlijke verhalen samenkomen met vragen over belonging, solidariteit en de noodzaak om te blijven creëren.

De titel we refuse_d verwijst expliciet naar het negentiende-eeuwse Salon des Refusés, dat ruimte bood aan kunstenaars die door officiële instituten werden geweigerd. Tegelijk resoneert de titel met Hannah Arendts essay We Refugees (1943), waarin zij laat zien hoe mensen in ballingschap ondanks verlies en uitsluiting veerkracht en hoop behouden. Zo positioneert de tentoonstelling zich als een hedendaags salon: een plek waar weigering wordt omgezet in aanwezigheid en artistieke daadkracht.

De samenwerking met Mathaf: Arab Museum of Modern Art sluit aan bij het Euraziatische perspectief van het museum en onderstreept M HKA’s rol als kunstenaarsgericht museum dat ruimte biedt aan relevante internationale stemmen en praktijken die in België minder gekend zijn.

Vijftien kunstenaars, meerdere generaties, één gedeelde urgentie

De tentoonstelling brengt een intergenerationele en multimediaal diverse groep van vijftien kunstenaars samen, onder wie internationaal gerenommeerde namen en jongere stemmen. Textiel, installatie, video, fotografie, geluid, tekst en archiefmateriaal wisselen elkaar af en tonen hoe artistieke praktijken zich blijven ontwikkelen, zelfs in woelige tijden.

De tentoonstelling wordt samengesteld door Vasıf Kortun, een invloedrijke Turkse curator die sinds de jaren negentig een sleutelrol speelt in het internationale curatoriële veld, en Nadia Radwan, onderzoeker en curator met een academische achtergrond. Samen ontwikkelden zij we refuse_d als een discursieve tentoonstelling, in dialoog met de deelnemende kunstenaars.

Onder de kunstenaars bevinden zich onder meer Walid Raad, Jumana Manna, Khalil Rabah en Taysir Batniji. Daarnaast toont we refuse_d werk van Emily Jacir, Samia Halaby, DAAR (Decolonizing Architecture Art Research), yasmine eid‑sabbagh (met Tabara Korka Ndiaye en Ndeye Debo Seck), Nour Shantout, Majd Abdelhamid, Dima Srouji, Oraib Toukan, Suha Shoman en Abdul Hay Mosallam Zarara. De meerderheid heeft een Palestijnse achtergrond en verscheidene werken vanuit een context van ballingschap of diaspora.

we refuse_d werd gerealiseerd door Mathaf: Arab Museum of Modern Art, Doha, ter gelegenheid van hun 15-jarig jubileum, en gepresenteerd in samenwerking met M HKA.

Vijf kunstenaars uitgelicht

Walid Raad, een van de meest invloedrijke kunstenaars van zijn generatie (Documenta 11), presenteert een nieuwe, site-specifieke installatie, I thought I’d escape my fate (again), in samenwerking met de Belgische ontwerper Pierre Huyghebaert (lid van collectief Petticoat Government voor het Belgisch Paviljoen Biënnale 2024). Het werk combineert tekstuele en grafische elementen die recente voorbeelden van censuur in de artistieke wereld belichten.

Jumana Manna, wiens tentoonstelling recent werd geannuleerd in de Duitse Heidelberger Kunstverein, toont werk waarin collectieve geschiedenis, lichamelijkheid en politieke repressie samenkomen. Haar installatie Your Time Passes And Mine Has No Ends, handgemaakte vlaggen met citaten van Palestijnse politieke gevangenen, zal getoond worden naast haar film Foragers. Die docufictie onderzoekt de impact van Israëlische natuurbehoudswetten op de traditionele Palestijnse praktijk van het verzamelen van wilde planten.

Khalil Rabah presenteert recent en deels nieuw werk rond het motief van de olijfboom als symbool van verankering, continuïteit en verlies. De tekeningen en marmergravures in Evidence bijvoorbeeld, verwijzen naar de systematische vernietiging van olijfbomen in Palestijnse gebieden en stellen vragen over erfgoed, natuur en politieke macht.

Taysir Batniji, geboren in Gaza en nu in ballingschap in Frankrijk, toont een reeks werken rond huissleutels: kwetsbare objecten die symbool staan voor verlies, herinnering en het verlangen naar een (t)huis. Zijn levensgrote glazen sleutels dragen persoonlijke verhalen van ontheemding en gedeelde ervaring. Daarnaast toont hij Homeless Colors, een serie tekeningen met gevonden waskrijtjes, balpennen en stiften die op meditatieve wijze omgaan met trauma en collectief verdriet.

DAAR (Decolonizing Architecture Art Research), het internationale kunstenaars- en onderzoekscollectief presenteert een site-specifieke installatie die de mechanismen van uitsluiting en censuur in stedelijke en culturele ruimtes zichtbaar maakt. Met tekens, kaarten en ruimtelijke interventies legt DAAR de nadruk op hoe ontwerp en planning kunnen worden ingezet als instrumenten van controle, maar ook hoe gemeenschappen en kunstenaars deze structuren kunnen bevragen en herdenken.

Ook in het M HKA

IN SITU
​Stef Van Looveren: COSMIC BODY — First Incision ​
​tot 17 mei 2026

Parallel aan we refuse_d presenteert M HKA COSMIC BODY — First Incision van Stef Van Looveren, waarin de kunstenaar met een site-specifiek werk inspeelt op de architectuur en geschiedenis van het museum. Centraal in het werk van Van Looveren staan drie geluidsproducerende sculpturen waarvan de vormen doen denken aan organen, eieren, zaden en klokken. Het project ziet de museumruimte als een plek die tegelijk tempel, lichaam en laboratorium is, en laat materialen smelten, samensmelten en spiegelen om verandering te ervaren als ritueel en lichamelijke beleving. Deze tentoonstelling maakt deel uit van M HKA’s blijvende inzet voor artistiek experiment en nieuwe productie.

COLLECTIEPRESENTATIE
​Carla Arocha & Stéphane Schraenen — 20 jaar en meer: werken uit de collectie ​
​tot 24 mei 2026

Carla Arocha en Stéphane Schraenen vormen al meer dan twintig jaar een kunstenaarsduo. Met sculptuur, schilderkunst, fotografie en installatie onderzoeken ze hoe ruimte, reflectie en waarneming onze blik sturen en nodigen ze uit tot kritisch kijken. De eerste zaal belicht hun individuele trajecten en vroege samenwerking waar licht, beweging, duisternis en reflectie centraal staan. In de ronde zaal neemt de nieuwe installatie Landscape (Antwerp) (2026) de ruimte over: monumentale kleurvlakken en reflecterende structuren weerkaatsen licht, kleur en beweging, waardoor architectuur, omgeving en toeschouwer deel worden van een voortdurend veranderende ervaring.

ARCHIEFPRESENTATIE
​Nueva Visión. Drukwerk als artistieke praktijk, 1940–1976
​tot 24 mei 2026

Vormgever Jelle Jespers onderzoekt grafisch ontwerp en drukwerk in Argentinië (1940–1976) als artistieke speelruimte voor ideeën over vorm, taal, politiek en maatschappij. Antwerpen speelde daarin een opvallende rol. De abstracte vormen van Georges Vantongerloo beïnvloedden Tomás Maldonado, terwijl in de jaren 1960 netwerken ontstonden rond Paul De Vree en Edgardo Antonio Vigo binnen de visuele poëzie. Catalogi, tijdschriften en affiches tonen hoe grafisch ontwerp uitgroeide tot een professionele discipline en drager werd van nieuwe artistieke en maatschappelijke ideeën. Nueva Visión vertelt zo een verhaal van uitwisseling en verbeelding over de continenten heen.

Voor persaanvragen en aanvullende informatie: